نصب کلید کولر آبی و سیم کشی آن موضوع این قسمت از آموزش استفاده از برق ساختمان است و می‌خواهیم نحوه نصب کولر آبی و نقشه سیم کشی کلید کولر آبی مدل روکار و توکار را یاد بگیریم.

جعبه تقسیم کولر آبی چیست؟

هر کولر آبی یک محفظه کوچک روی بدنه خودش دارد که معمولاً روی آن ۴ عدد پیچ ترمینال دیده می‌شود. به این بخش، جعبه تقسیم کولر می‌گویند. تمام سیم‌هایی که از داخل ساختمان و از کلید کولر آبی می‌آیند، در نهایت داخل همین جعبه وارد می‌شوند و به این ۴ ترمینال متصل می‌گردند.

در واقع جعبه تقسیم، نقطه‌ای است که سیم‌های فرمان کلید کولر (دور تند، دور کند، پمپ آب و… بسته به نوع کولر) و سیم‌های خروجی موتور و پمپ کولر به هم می‌رسند و ارتباط الکتریکی بین کولر و کلید برقرار می‌شود. به همین خاطر، هنگام بررسی نقشه سیم‌بندی یا عیب‌یابی کولر، شناخت محل جعبه تقسیم و عملکرد این ۴ پیچ، یکی از اولین قدم‌هاست.
برای مطالعه ی بیشتر کلیک کنید:گلند پلاستیکی PG

آموزش تصویری طریقه نصب کلید کولر آبی روکار (قدیم)

توضیح نقشه کلید کولر آبی روکار (قدیم)

همان‌طور که در تصویر می‌بینید، این مدل کلید کولر آبی روکار ۹ عدد سوکت دارد که با شماره‌های ۱ تا ۹ مشخص شده‌اند. کلید از نوع سه‌پل است و پشت هر پل، سه سوکت قرار گرفته است؛

• پشت کلید پمپ سوکت‌های ۱، ۲ و ۳،
• پشت کلید موتور سوکت‌های ۴، ۵ و ۶،
• و پشت کلید سرعت (تند/کند) سوکت‌های ۷، ۸ و ۹ قرار دارد.
  سیم‌بندی طبق همین شماره‌گذاری انجام می‌شود؛ یعنی سیم هر مصرف‌کننده دقیقاً به سوکت مشخص‌شده در نقشه متصل می‌گردد.

نکته مهم این است که روی خود کلید، چند تیغه فلزی آماده (جامپر) برای توزیع فاز وجود دارد. در این مدل، بین سوکت‌های ۱ و ۴ و همچنین بین سوکت‌های ۵ و ۸ تیغه فلزی کارخانه‌ای قرار گرفته است و این سوکت‌ها را به‌طور داخلی به هم وصل کرده است. به کمک همین جامپرها، فاز ورودی که به سوکت ۱ داده می‌شود، به بقیه پل‌ها هم منتقل می‌گردد و نیازی نیست برای سوکت‌های ۴، ۵ یا ۸ فاز جداگانه بکشید.

این تیغه‌ها بخشی از طراحی خود کلید هستند؛ بنابراین نباید آن‌ها را باز، خم یا جابه‌جا کنید. اگر جامپرها دست‌کاری شوند، نقشه سیم‌بندی تصویر با خود کلید مطابقت نخواهد داشت و عملکرد پمپ، موتور و سرعت‌ها به‌هم می‌ریزد.

مورد بعدی که در این نقشه باید به آن دقت کنیم سوکت شماره ۶ است؛ جایی که سیم نول به پشت کلید وارد شده است. شاید برایتان سؤال باشد که «چرا اصلاً نول باید به خود کلید وصل شود؟»

در این مدل کلیدهای روکار قدیمی، بعضی نسخه‌ها لامپ یا نئون داخلی دارند تا وقتی پمپ یا موتور روشن است، چراغ کوچکی روی کلید روشن شود و وضعیت را نشان بدهد. برای روشن شدن این لامپ داخلی، مثل هر مصرف‌کننده‌ی دیگر، هم فاز لازم است هم نول؛ فاز از همان سوکت‌هایی می‌آید که قبلاً توضیح دادیم و نول از طریق سوکت ۶ به مدار چراغ داخل کلید می‌رسد.

نکته مهم این است که وجود یا نبودن این نول، هیچ تأثیری روی کار خود کولر ندارد؛ اگر سیم نول را به سوکت ۶ وصل نکنید، تنها اتفاقی که می‌افتد این است که چراغ داخلی کلید روشن نخواهد شد، اما پمپ و موتور کولر طبق سیم‌بندی اصلی کاملاً عادی کار می‌کنند. بنابراین سوکت ۶ فقط برای تغذیه نول چراغ داخلی استفاده می‌شود، نه برای عملکرد اصلی مدار کولر.

ریقه نصب کلید کولر آبی توکار (جدید)

حالا که با سیم‌ بندی کلید کولر آبی روکار آشنا شدیم، سراغ مدل‌های توکار جدید می‌رویم. در این مدل‌ها دیگر خبری از سوکت‌های متعدد پشت کلید نیست و سیم‌بندی، مرتب‌تر و ساده‌تر انجام می‌شود.

در اغلب کلیدهای توکار کولر آبی، پشت کلید فقط ۴ عدد پیچ ترمینال قرار دارد که هر کدام دقیقاً با نام یا علامت مخصوص خود مشخص شده‌اند. این چهار ترمینال معمولاً به ترتیب زیر هستند:

• فاز ورودی (معمولاً با حرف L یا عبارت «فاز» مشخص می‌شود)
• خروجی پمپ آب (حرف P یا عبارت «پمپ»)
• خروجی دور تند موتور (حرف F یا «تند»)
• خروجی دور کند موتور (حرف S یا «کند»)

در واقع این کلید توکار، ترکیبی از همان سه عملکرد اصلی است که در مدل روکار داشتیم (پمپ، موتور، انتخاب دور تند/کند)، با این تفاوت که همه‌ی اتصالات روی چهار پیچ مشخص خلاصه شده‌اند. کافی است قبل از شروع کار، بر اساس نقشه روی بدنه‌ی کلید یا راهنمای سازنده، سیم‌های فاز ورودی و سیم‌های خروجی کولر (پمپ، تند و کند) را شناسایی کنید و هر کدام را زیر پیچ مربوط به خودش محکم ببندید. به این ترتیب، هم سیم‌کشی تمیزتر انجام می‌شود و هم احتمال اشتباه در اتصال‌ها کمتر است.

راهنمای تصویری برای طریقه نصب کلید کولر آبی توکار (جدید)

همانطور که در تصاویر بالا توضیح دادیم، کلید کولر آبی توکار چهار عدد پیج دارد یک پیج مربوط به فاز ورودی است و سه پیچ دیگر هم که با نام های کند، تند، و پمپ مشخص است، خروجی کلید است که به کولر آبی می رود.
نقشه کلید کولر آبی توکار را در تصویر اول مشاهده میکنید و چیزی که مشخص است، ساختار ساده کلید به نسبت مدل روکار است که کار نصب آن را ساده تر میکند.

طریقه نصب کلید کولر آبی توکار (جدید – مدل دوم)

در بعضی از کلیدهای کولر آبی توکار، پشت کلید فقط چند عدد شماره مثل ۱-R ،۲ ،۵ و ۶ نوشته شده و خبری از کلمات «پمپ»، «تند» و «کند» نیست. برای سیم‌بندی درست این مدل‌ها باید دقیقاً بدانیم هر شماره چه کاری انجام می‌دهد و به کدام سیم کولر وصل می‌شود.

در نقشه‌ای که می‌بینید، ارتباط بین شماره‌های پشت کلید و ترمینال‌های جعبه تقسیم کولر به‌صورت زیر است:

• شماره ۲ → برق پمپ کولر
• شماره ۵ → دور تند موتور
• شماره ۶ → دور کند موتور
• شماره ۱-R → فاز ورودی از شبکه (فاز اصلی از فیوز)

سیم نول شبکه مستقیماً به نول کولر (ترمینال «نول» در جعبه تقسیم) وصل می‌شود و از طریق همان کابل به سمت کولر می‌رود؛ در این مدل، نول نقشی در خروجی‌های کلید ندارد و فقط برای خود مصرف‌کننده‌ها (موتور و پمپ) و در بعضی موارد برای چراغ داخلی کلید استفاده می‌شود.

توضیح نقشه کلید کولر آبی توکار (مدل دوم)

همان‌طور که در مدل دوم کلید توکار می‌بینید، پشت کلید فقط چهار عدد پیچ ترمینال وجود دارد و هر کدام وظیفه مشخصی دارند:

• پیچ R-1 برای فاز ورودی شبکه است؛ فاز اصلی از فیوز مستقیماً به این ترمینال وصل می‌شود.
• پیچ ۲ خروجی پمپ آب کولر را تغذیه می‌کند.
• پیچ ۵ مخصوص دور تند موتور است.
• پیچ ۶ مخصوص دور کند موتور است.

سیم‌های خروجی این چهار پیچ مطابق نقشه، به ترمینال‌های متناظر در جعبه تقسیم کولر متصل می‌شوند (برق پمپ، دور تند، دور کند).
نکته مهم این است که سیم نول شبکه از کلید عبور نمی‌کند؛ نول مستقیماً به ترمینال «نول» در جعبه تقسیم کولر وصل می‌شود و از آن‌جا همراه کابل به سمت کولر می‌رود.
بیشتر بخوانید:فیوز کنتور برق خانگی چند آمپر است؟

نحوه حذف کلید کولر آبی قدیمی و نصب کلید جدید

وقتی می‌خواهید کلید کولر آبی قدیمی را با مدل جدید توکار تعویض کنید، مهم‌ترین کار این است که سیم‌های سوکت‌های قدیمی را درست شناسایی و جابه‌جا کنید؛ بدون این‌که ترتیب فاز، پمپ و دورهای موتور به‌هم بریزد.

در کلید قدیمی، پشت کلید ۹ عدد سوکت شماره‌گذاری‌شده وجود داشت. مهم‌ترین سوکت‌ها در این مدار عبارت بودند از:

• سوکت ۱ → فاز ورودی از شبکه
• سوکت ۲ → یکی از خروجی‌ها (در نقشه جدید برای پمپ استفاده می‌شود)
• سوکت ۳ → نول ورودی و نول برگشتی به کولر
• سوکت ۷ → خروجی دور کند موتور
• سوکت ۸ → خروجی دور تند موتور
• سوکت ۹ → خروجی برق پمپ آب کولر
• در کلید جدید توکار، پشت کلید فقط چهار پیچ شماره‌دار داریم:
• پیچ ۱-R → فاز ورودی شبکه
• پیچ ۲ → خروجی پمپ
• پیچ ۵ → خروجی دور تند موتور
• پیچ ۶ → خروجی دور کند موتور

برای تعویض مرحله به مرحله:

1. برق کولر را از فیوز قطع کنید و با فازمتر مطمئن شوید هیچ سیمی برق‌دار نیست.
2. قاب و بدنه‌ی کلید قدیمی را باز کنید و موقعیت سیم‌ها روی سوکت‌های ۱، ۲، ۳، ۷، ۸ و ۹ را به‌خاطر بسپارید (یا روی کاغذ یادداشت کنید).
3. سیم فاز ورودی که روی سوکت ۱ بود را جدا کنید و آن را به پیچ ۱-R در کلید جدید وصل کنید.
4. سیمی که از سوکت ۹ به سمت «برق پمپ» در جعبه تقسیم کولر می‌رفت را جدا کرده و به پیچ ۲ روی کلید جدید وصل کنید.
5. سیم دور تند موتور که روی سوکت ۸ بود را جدا کنید و به پیچ ۵ در کلید جدید وصل کنید.
6. سیم دور کند که روی سوکت ۷ قرار داشت را جدا کنید و به پیچ ۶ در کلید جدید ببندید.
7. در کلید قدیمی، نول ورودی و نول کولر معمولاً هردو روی سوکت ۳ (و در بعضی مدل‌ها علاوه‌بر آن روی سوکت ۶) جمع شده بودند. بعد از برداشتن کلید قدیمی، این نول‌ها را با یک ترمینال مستقل یا وایرشو به هم وصل کنید تا نول شبکه مستقیماً به نول کولر برسد و از کلید عبور نکند.
8. بعد از بستن کلید جدید در قوطی، یک‌بار دیگر سفت بودن پیچ‌ها و عدم تماس لخت سیم‌ها با هم را چک کنید، سپس فیوز را وصل کرده و عملکرد پمپ، دور کند و دور تند را جداگانه تست کنید.

به این ترتیب، بدون تغییر در سیم‌کشی اصلی کولر، فقط با جابجایی علمی سیم‌ها از سوکت‌های قدیمی به پیچ‌های کلید جدید می‌توان کلید روکار قدیمی را با مدل توکار جدید جایگزین کرد.

نقشه سیم‌ بندی حذف کلید کولر آبی قدیمی و نصب کلید جدید

در تصویر زیر، نقشه سیم‌ بندی کامل برای تعویض کلید کولر آبی قدیمی با کلید جدید را می‌بینید. کافی است سیم‌هایی را که به سوکت‌ های کلید قدیم وصل بوده‌اند، از روی شماره‌ سوکت جدا کنید و مطابق خط‌چین‌ های رنگی، به پیچ‌ های متناظر روی کلید جدید متصل کنید.

در این نقشه:

• فاز ورودی که قبلاً روی سوکت ۱ کلید قدیمی بسته شده بود، باز می‌شود و به پیچ 1-R در کلید جدید متصل می‌گردد.
• سیم خروجی مربوط به پمپ، از سوکت مشخص شده در کلید قدیمی جدا شده و طبق خط‌چین قرمز به پیچ ۲ روی کلید جدید وصل می‌شود.
• سیم دور تند موتور، از سوکت مربوطه در کلید قدیمی برداشته می‌شود و طبق خط‌چین سبز به پیچ ۵ کلید جدید منتقل می‌شود.
• سیم دور کند موتور نیز از سوکت متناظر خود در کلید قدیمی جدا شده و طبق خط‌چین زرد به پیچ ۶ کلید جدید متصل می‌شود.

سیم‌های نول ورودی و نول کولر از کلید جدید عبور نمی‌کنند؛ این نول‌ها باید در جعبه تقسیم یا داخل قوطی، با یک ترمینال مناسب به هم وصل شوند تا نول شبکه مستقیماً به نول کولر برسد.

به عنوان مثال، سیم قهوه‌ای که قبلاً به سوکت شماره ۱ کلید قدیم وصل بوده را باز می‌کنیم و دقیقاً طبق خط‌چین قهوه‌ای، به پیچ 1-R روی کلید جدید می‌بندیم. باقی سیم‌ها نیز به‌همین ترتیب، فقط از روی سوکت‌های قدیمی به شماره‌ پیچ‌ های جدید منتقل می‌شوند و نیازی به تغییر در جعبه تقسیم کولر نیست.